Czym jest napięcie mięśniowe u niemowlaka?
Napięcie mięśniowe to stan gotowości mięśni do podjęcia pracy. Pozwala ono dziecku przeciwstawić się sile grawitacji, utrzymać stabilną pozycję ciała oraz wykonywać celowe ruchy. Warto wiedzieć, że napięcie mięśniowe ewoluuje wraz z wiekiem dziecka. W pierwszym miesiącu życia noworodek często trzyma rączki i nóżki blisko tułowia, a jego dłonie są często zaciśnięte. W trzecim miesiącu życia zgięcie stopniowo ustępuje i dziecko zaczyna się rozprostowywać, potrafi utrzymać głowę w osi ciała i zaczyna otwierać dłonie. Szósty miesiąc życia dziecka to czas kiedy napięcie mięśniowe jest już na tyle zrównoważone, że niemowlę stabilnie podpiera się na wyprostowanych rękach i przygotowuje do obrotów oraz pełzania.
Wzmożone napięcie mięśniowe (hipertonia) występuje wtedy, gdy mięśnie są nadmiernie sztywne, a układ nerwowy wysyła do nich zbyt silne sygnały do skurczu. Najczęściej obserwujemy to w obrębie karku oraz kończyn, co utrudnia dziecku swobodne rozluźnienie się.
Objawy wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowląt
Rozpoznanie hipertonii nie zawsze jest łatwe, ponieważ każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Jednak pewne sygnały powinny zwiększyć czujność rodzica. Dziecko z nadmiernym napięciem często stawia opór przy próbach zmiany pozycji, a jego ruchy są gwałtowne i pozbawione płynności. Należy zwrócić szczególną uwagę gdy maluch jest drażliwy i ma trudności z wyciszeniem, gdy stawia silny opór w czasie kąpieli lub podczas ubierania oraz gdy zauważysz, że dziecko niemal zawsze układa się w pozycję litery C.
Charakterystyczne ułożenie ciała i ruchy dziecka z wzmożonym napięciem
- odginanie się w łuk podczas leżenia na boku lub plecach
- jeśli maluszek po ukończeniu 3. miesiąca życia nadal trzyma zaciśnięte piąstki i rzadko je otwiera, jest to sygnał do konsultacji
- sztywne nóżki – wyprostowane lub skrzyżowane (tzw. nożycowanie)
- trudności z płynnym obracaniem i przerzucanie ciała w sposób sztywny, często wykorzystujący do tego silne odgięcie głowy zamiast pracy mięśni brzucha
Sygnały alarmowe w zachowaniu i pielęgnacji
Problemy z napięciem mięśniowym przekładają się na codzienne funkcjonowanie. Dziecko może mieć problem z prawidłowym ssaniem, często krztusi się, a podczas jedzenia pręży się i odpycha od piersi lub butelki. Hipertonia utrudnia relaksację, co skutkuje płytkim snem, częstym wybudzaniem się i trudnością w znalezieniu wygodnej pozycji. Sztywność kończyn sprawia, że ubieranie dziecka czy zmiana pieluchy stają się walką z ciałem niemowlęcia.
Przyczyny wzmożonego napięcia mięśniowego
Przyczyny hipertonii są złożone i najczęściej wiążą się z okresem okołoporodowym. Do najczęstszych czynników można zaliczyć:
- wcześniactwo - dzieci urodzone przed 37. tygodniem ciąży mają niedojrzały układ nerwowy, który łatwiej ulega przestymulowaniu
- niedotlenienie okołoporodowe
- niska masa urodzeniowa
- problemy neurologiczne - krwawienia śródczaszkowe, które są częste u wcześniaków lub rzadsze wady rozwojowe mózgu i zespoły genetyczne
Kiedy skonsultować się ze specjalistą?
Nie każdy niepokój rodzica oznacza chorobę, ale w fizjoterapii dziecięcej lepiej sprawdzić o jeden raz za dużo niż za mało. Należy więc skonsultować się z pediatrą lub fizjoterapeutą, jeśli zauważysz stałe odginanie głowy do tyłu podczas snu, silne prężenie się i płacz przy próbie przytulenia, wyraźne preferowanie jednej strony, brak kamieni milowych (dziecko nie trzyma głowy w trzecim lub czwartym miesiącu lub nie podejmuje prób obrotów w szóstym lub siódmym miesiącu). Należy pamiętać, że wczesna reakcja pozwala na szybkie wprowadzenie odpowiednich nawyków i osiągnięcie krótszej i skuteczniejszej terapii.
Diagnostyka i rola fizjoterapeuty
Diagnoza zaczyna się od wywiadu dotyczącego przebiegu ciąży i porodu oraz badania neurologicznego. Lekarz sprawdza odruchy pierwotne i ocenia, czy wygasają one w odpowiednim czasie. Główną rolę odgrywa jednak fizjoterapeuta dziecięcy, który ocenia ruchy spontaniczne, sprawdza, jak ciało dziecka reaguje na zmianę pozycji w przestrzeni oraz wyklucza inne przyczyny, takie jak asymetria ułożeniowa.
Ćwiczenia na wzmożone napięcie – jak wspierać dziecko w domu?
Rehabilitacja to nie tylko 45 minut ćwiczeń w gabinecie. To przede wszystkim to, co robisz z dzieckiem w domu podczas codziennej opieki. Ważne jest prawidłowe noszenie i układanie. Noś dziecko na boku, tak aby jego plecy były zaokrąglone, a rączki i nóżki skierowane do środka. To naturalnie wycisza prostowniki. Nie podnoś dziecka pod paszki i nie noś go pionowo twarzą do siebie w pierwszych miesiącach, ponieważ to nasila odginanie głowy. Kładź dziecko na stabilnym podłożu na brzuszku np. na macie kauczukowej Gugu the Hero. Jeśli maluch płacze, podłóż pod jego pachy zwinięty ręcznik, co ułatwi mu podparcie.
Należy wykonywać zabawy i masaże rozluźniające takie jak:
- rowerek - delikatnie poruszaj nóżkami dziecka w stronę brzuszka, wykonując naprzemienne ruchy
- zabawy w linii środkowej - zachęcaj dziecko do łączenia rączek przed klatką piersiową i wkładania ich do buzi. Możesz do tego wykorzystać zabawki sensoryczne o różnych teksturach
- masuj ciało dziecka powolnymi, głaskającymi ruchami od środka na zewnątrz
Do stymulacji warto wykorzystać odpowiednie maty edukacyjne takie jak maty kauczukowe Gugu the Hero. Zapewniają one bezpieczne i stabilne podłoże do ćwiczeń, nauki podporu, zabawy i rozwoju.
Znaczenie wczesnej interwencji
Nieleczone wzmożone napięcie mięśniowe nie mija samo. Może prowadzić do utrwalenia wad postawy np. skoliozy, problemów z koordynacją. Natomiast dzięki szybkiej reakcji rozwój będzie prawidłowy, a terapia będzie krótsza, ponieważ mózg niemowlęcia bardzo szybko przyswaja nowe wzorce. Każdy maluszek jest inny, dlatego plan terapii zawsze powinien być ustalony indywidualnie. Jeśli coś Cię niepokoi zaufaj swojej intuicji i skonsultuj się ze specjalistą.
Źródła:
https://martik-med.pl/wzmozone-napiecie-miesniowe-u-niemowlaka/
https://mamafizjoterapeuta.pl/2018/01/17/wnm-czego-unikac/