Kiedy dziecko zaczyna chwytać zabawki? Kluczowy moment w rozwoju
Moment, w którym Twoje maleństwo po raz pierwszy świadomie wyciąga rączkę po grzechotkę, to jeden z najbardziej wzruszających etapów rodzicielstwa. To coś więcej niż tylko zabawa, to sygnał, że układ nerwowy i mięśniowy dziecka zaczynają ze sobą współpracować. Najczęstszy przedział wiekowy, w którym niemowlęta rozpoczynają świadome chwytanie przedmiotów to okres między trzecim a piątym miesiącem życia. Rozwój tej umiejętności jest powiązany z koordynacją wzrokowo-ruchową. Dziecko musi najpierw zauważyć przedmiot, ocenić jego odległość, a następnie zaplanować i wykonać ruch ręką. Zdolność chwytania to podstawa poznawania otoczenia i eksploracji świata wokół. Dzięki niej świat staje się zbiorem rzeczy o ciekawej fakturze, wadze i temperaturze. Jest to również baza dla późniejszych, bardziej złożonych czynności, takich jak samodzielne jedzenie, budowanie z klocków, a w przyszłości trzymanie kredki czy wiązanie sznurowadeł.
Odruch czy świadomy ruch? Początki chwytu u niemowląt
Wielu rodziców zauważa, że noworodek mocno zaciska dłoń na ich palcu już w pierwszej dobie życia. Choć jest to urocze, nie jest jeszcze działaniem intencjonalnym.
Odruch chwytny (Palmar Grasp Reflex)
Jest to pierwotna, mimowolna reakcja na dotyk wnętrza dłoni. Wystarczy lekko nacisnąć na środek rączki niemowlęcia, by jego paluszki automatycznie się zacisnęły. Odruch ten jest obecny od urodzenia ale musi wygasnąć, aby zrobić miejsce dla ruchów świadomych. Zazwyczaj zanika on między drugim a czwartym miesiącem życia.
Przejście do świadomości
Różnica między odruchem a chwytem świadomym tkwi w intencjonalności. Odruch jest automatyczny i niezależny od woli, a chwyt jest świadomy, wymaga kontroli wzorku, decyzji o chęci posiadania przedmiotu i precyzyjnego rozluźnienia dłoni, co dla niemowlęcia jest trudniejsze niż jej zaciśnięcie. Około trzeciego miesiąca życia zauważysz, że dłonie dziecka częściej pozostają otwarte, a rączki wędrują do linii środkowej ciała. To znak, że mózg przejmuje kontrolę nad kończynami.
Etapy rozwoju chwytu: miesiąc po miesiącu
Rozwój motoryki małej postępuje odruchowo, od centrum ciała na zewnątrz. Oznacza to, że dziecko najpierw uczy się kontrolować bark i ramię, a dopiero na końcu palce. Pamiętaj, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie, a podane ramy czasowe są orientacyjne.
-
miesiąc życia: Pierwsze świadome próby chwytania
W tym wieku niemowlę zaczyna odkrywać, że ma ręce. Często łączy je nad klatką piersiową i wkłada do buzi. Na macie edukacyjnej można zaobserwować, jak dziecko przypadkowo uderza w wiszące zabawki. Nie jest to jeszcze precyzyjny chwyt, ale próba nawiązania kontaktu z przedmiotem. Dzięki rozwijającej się koordynacji wzrokowo - ruchowej dziecko potrafi już skupić wzrok na zabawce i podjąć próbę zbliżenia do niej dłoni. Idealnym zestawem do wspierania rozwoju jest mata kauczukowa Gugu the Herohttps://www.guguthehero.com/kategoria/maty-kauczukowe-dla-dzieci w połączeniu ze stojakiem edukacyjnym Gugu Baby Gym. Mata wykonana z naturalnego kauczuku zapewnia stabilne i antypoślizgowe podłoże, które jest istotne podczas prób unoszenia klatki piersiowej i rotacji ciała, dając maluchowi pewne oparcie pod rączkami. Drewniany stojak Gugu Gym uzupełnia tę przestrzeń, stanowi bezpieczne miejsce do zawieszenia zabawek na odpowiedniej wysokości, co zachęca dziecko do wyciągania dłoni i trenowania mięśni ramion oraz palców.
-
i 5. miesiąc: Celne sięganie i badanie przedmiotów
To czas ogromnych zmian. Dziecko zaczyna celnie sięgać po przedmioty, a jego chwyt staje się pewniejszy.
- Chwyt dłoniowy (prosty) to taki, gdzie niemowlę zagarnia przedmiot całą dłonią, dociskając go do jej wnętrza czterema palcami (bez aktywnego udziału kciuka).
- Badanie ustami: wszystko, co zostanie złapane, natychmiast trafia do buzi. Język i wargi są w tym wieku o wiele bardziej wrażliwe niż palce, więc to główny sposób poznawania tekstur.
- Pod koniec 5. miesiąca mogą pojawić się pierwsze próby przekładania zabawki z jednej rączki do drugiej, co nazywane jest koordynacją oburęczną.
-
do 9. miesiąca: Od przekładania do chwytu pęsetkowego
W drugim półroczu życia rączki stają się narzędziami badawczymi. W szóstym oraz siódmym miesiącu przekładanie przedmiotów z ręki do ręki jest już płynne. W tym okresie dziecko potrafi trzymać dwie różne zabawki jednocześnie i uderzać nimi o siebie. Następnie między 8 a 9 miesiącem życia pojawia się chwyt nożycowy (przycieranie przedmiotu kciukiem do boku palca wskazującego).
Jak rozpoznać chwyt pęsetkowy i kiedy niemowlę go opanowuje?
Chwyt pęsetkowy to umiejętność precyzyjnego chwytania małych przedmiotów za pomocą samych opuszków kciuka oraz palca wskazującego. Można go łatwo odróżnić od innych technik manualnych obserwując sposób, w jaki dziecko chwyta przedmiot z podłoża. W chwycie dłoniowym niemowlę używa całej dłoni do zagarnięcia dużej zabawki, natomiast w chwycie nożycowym dociska przedmiot kciukiem do boku palca wskazującego, co przypomina trzymanie klucza. Dopiero chwyt pęsetkowy, polegający na zetknięciu samych czubków palców, pozwala na podniesienie tak drobnych elementów jak pojedynczy okruszek czy ziarnko ryżu. Większość niemowląt opanowuje tę precyzyjną czynność między 9. a 12. miesiącem życia. Umiejętność ta ma istotne znaczenie dla rozwoju dziecka, ponieważ umożliwia mu sprawne podnoszenie małych kawałków owoców podczas posiłków oraz precyzyjne manipulowanie drobnymi elementami zabawek. W późniejszym czasie sprawność ta staje się podstawą do nauki prawidłowego trzymania kredki oraz wykonywania pierwszych rysunków.
Jak wspierać rozwój chwytu u dziecka? Praktyczne porady
Jako rodzic możesz stworzyć środowisko, które naturalnie zachęci malucha do ćwiczeń, zaczynając od podstawowego ćwiczenia, jakim jest zabawa na brzuchu. Podpieranie się na przedramionach wzmacnia mięśnie obręczy barkowej, co stabilizuje rękę i pozwala palcom na swobodniejsze ruchy w przyszłości. Ważny jest również odpowiedni dobór zabawek, dlatego warto wybierać lekkie grzechotki z cienkimi uchwytami takie jak np. grzechotki firmy Gugu the Hero, które zaprojektowane są z myślą o małych rączkach. Warto wprowadzać również piłeczki sensoryczne z wypustkami stymulujące receptory dotyku oraz oferować miękkie książeczki z elementami zachęcającymi do manipulowania paluszkami. Świetnym ćwiczeniem czucia głębokiego są zabawy z chustami polegające na przeciąganiu kolorowego materiału przez dłoń dziecka. Doskonały „trening pęsetki” odbywa się także podczas jedzenia, gdy przy rozszerzaniu diety oferujesz dziecku bezpieczne i miękkie kawałki warzyw, takie jak gotowany brokuł czy marchewka pocięta w słupki, ponieważ próby trafienia nimi do buzi najlepiej rozwijają motorykę.
Kiedy warto skonsultować rozwój chwytu z ekspertem?
Choć każde dziecko rozwija się w swoim własnych tempie, istnieją sygnały, które warto omówić z pediatrą lub fizjoterapeutą dziecięcym. Jest to brak zainteresowania zabawkami i brak prób sięgania po nie po ukończeniu przez dziecko czwartego miesiąca życia. Niepokój powinny wzbudzić również stale zaciśnięte piąstki, jeśli niemowlę po czwartym miesiącu nadal rzadko otwiera dłonie lub stale chowa kciuk wewnątrz dłoni. Bardzo ważna jest obserwacja ewentualnej asymetrii, ponieważ niemowlę powinno być oburęczne, więc sytuacja, w której używa wyłącznie jednej ręki, a druga wydaje się słabsza lub nieruchoma, wymaga diagnostyki, gdyż prawdziwa prawo lub leworęczność pojawia się znacznie później. Sygnałem alarmowym jest także całkowity brak chwytu pęsetkowego po dwunastym miesiącu życia, objawiający się tym, że roczne dziecko nadal zagarnia przedmioty wyłącznie przy użyciu całej dłoni. Należy pamiętać, że wczesna konsultacja z fizjoterapeutą to nie powód do stresu, a szansa na szybkie wsparcie rozwoju Twojego dziecka poprzez odpowiednie ćwiczenia i zabawę.
Źródła:
https://mamafizjoterapeuta.pl/2020/03/12/od-kiedy-dziecko-powinno-wysuwac-raczki-w-strone-zabawki/
https://russell.pl/kiedy-dziecko-chwyta-zabawki-kluczowe-etapy-i-wsparcie-rozwoju/
https://www.whattoexpect.com/first-year/week-28/pincer-grasp.aspx